İskenderiyeli Hypatia

İskenderiyeli Hypatia

Yunanca: Υπατία

Bir matematikçi, astronom ve filozof olan Hypatia, 370 yılında Mısır’ın İskenderiye şehrinde doğmuş ve daha sonra hep güzel bir kadın olarak bilinmiştir. İskenderiye Üniversitesi'nde seçkin bir profesör olan Theon'un kızıdır. Hypatia'nın annesi hakkında hiçbir şey bilinmemektedir, lakin o zamanlarda bu oldukça sıradan bir konudur.

Theon, mükemmel bir insan yaratmaya niyetlidir ve kızı ile ilgili yüksek beklentileri vardır. Hypatia şanslı bir çocuktur, sanat, edebiyat, bilim ve felsefe alanlarında eğitim alırken babası da aynı zamanda öğretmeni olmuştur. Theon kızını fiziksel olarak formda tutmak için de kürek çekme, yüzme ve ata binme gibi fiziksel aktiviteler yaptırmıştır. Hyipatia, bilgisini başkalarına aktarma ve hatip olma yeteneğini artıran konuşma eğitimi de almıştır.

Hypatia bir matematikçi olarak, seyahat ederken ününü duyduğu Yunanistan'ın Atina kentinde bir okula gitmiş, orada eğitim aldıktan sonra 400 yılına doğru İskenderiye'ye dönmüş sonra babasıyla aynı enstitüde matematik ve felsefe öğretmesi istenmiştir. Hypatia, çağının ötesinde bir deha mıdır? Yunan filozof Hypatia felsefe, matematik ve astronomi üzerine İskenderiye Kütüphanesi'ndeki Platon Okulu'nda dersler vermeye başlamıştır.

Hypatia bu okulda, içinde Hristiyanlık, Paganizm ve Musevilik gibi birçok inanca sahip öğrencisine Platon ve Aristo'nun öğretilerini kazandırmış, Diophantus'un "Arithmetica" dersini vermiştir.

İskenderiyeli Hypatia kimdir, Hypatia kimdir, Hypatia nerede yaşamıştır, Hypatia ne zaman doğmuştur Yeni Platonculuk (Yeni Eflatcunculuk ya da Neoplatonizm, Plotinus'un çalışmalarıyla başlayan ve İmparator Justinyan'nın Platon'un akademisini M.S 529'da kapatmasıyla biten Platonik felsefe sürecini tanımlamak için kullanılan modern terim. Dini inancı felsefe yoluyla temellendirmeyi ve açıklamayı düşünen Ortaçağ filozofları, özellikle Batı dünyasında, Aristoteles’i keşfedinceye kadar, öncelikle Plotinos’un felsefesine başvurmuşlardır. Plotinos’un felsefesi, bu şekilde kullanılmaya son derece uygun bir felsefedir. Zira, Plotinos’un felsefesinde, Orpheos’tan, Pythagoras’tan ve nihayet Platon’dan gelen “öte dünyacı” eğilim, onun felsefenin nihai ve en yüksek amacı olarak gördüğü, Tanrıya yükseliş ya da Bir olanla birleşme sürecinde en tam ve en sistematik ifadesini bulur. Bu nedenle, onunla birlikte, felsefe yalnızca mantık, kozmoloji, psikoloji, metafizik ve ahlakı değil fakat bir din teorisi ve mistisizmi de içermek durumuna gelir.) öğretisine bağlı olan Hypatia, Eudoxus'ün başını çektiği Atina Akademisi'nin Matematik geleneğine bağlı olmuş, doğayı; mantık, matematik ve deney ile açıklamaya çalışmıştır.

Hypatia’nın söylemleri, Diophantus'un geliştirdiği teknikler, belirsiz sorunlarına çözümler ve tasarladığı sembolizmalar üzerine tartışmaları içermektedir. Ayrıca Platon ve Aristoteles gibi filozoflara ders verdiği de söylenmektedir. Dünyanın dört bir yanından insanlar Hypatia’nın dersini dinlemeye gelmektedir.

Dersleriyle birlikte, Hypatia da birkaç makale yazmış, fakat yazdığı bu eserlerin birçoğu çağlar boyunca yok edilmiştir. Bununla birlikte, kanıtlar, Ptolemy'nin yıldızlarla ilgili sayısız gözleminin yanı sıra,

• Aritmetik üzerine 13 ciltlik bir yorum

• Apollonius'un Konik'leri üzerine yorum

• Ptolemy'nin "Almagest"i üzerine düzenleme

• Babası Theon'un yazdığı " Euclid'in Elementleri" adlı eser üzerine düzenleme

• "The Astronomical Canon" (Astronominin Kanunları)

• Synesius ile yazıştığı mektupların bir bölümü Hypatia’dan geriye kalanlardır.

Mektupların bir kısmından Hypatia'ya ile ilgili araştırmalardan daha fazla bilgi edinebildikleri görülmektedir. Synesius, mektuplarında Hipatia'ya hem astronomi okumak hem de suyu damıtmak, su seviyesini ölçmek ve sıvıların özgül ağırlığını belirlemek için tasarlanmış bir usturlap ve bir düzlem küre yaratma konusunda desteklemektedir. Günümüzde bu araçların çok azı kalmıştır.

Hypatia'nın bilime katkıları; gök cisimlerinin sınıflandırılmasında, hidrometre'nin bulunmasında, sıvıların yoğunluk derecesinin belirlenmesinde ve daha birçok konuda etkili olmuştur.

Hypatia savaş, Hypatia kimdir, hypatia nerede yaşamıştır, hypatia ne zaman ölmüştür, hypatia kimdir Hypatia, tamamladığı yazılarının çoğunu, öğrencilerine zor matematik kavramları konusunda yardımcı olmak için ders kitapları olarak kullanmıştır. Bu öğrencilerin arasında ileride İskenderiye valisi olacak olan Orestes ve daha sonra Ptolemais'in Piskoposu olan Cyrene Synesius da bulunmaktadır.

Hypatia felsefe, astranomi gibi konular dışında ayrıca devrin en güzel kadınlarından biridir ve Vali Orestes, Hypatia'dan aldığı dersler sırasında âşık olmuştur. Yunan tarihçi Socrates Scholasticus "Historia Ecclesiastica" adlı eserinde; Hypatia’nın İskenderiye'nin en önemli kişilerinden biri olan, İskenderiye Valisi Orestes ile İskenderiye Piskoposu Cyril arasında anlaşmazlıklara sebebiyet verdiği ve politik işlere karıştığını anlatmaktadır.

İskenderiye'de Hristiyanlık hâkimdir ve Piskopos Cyril, son yıllarında Hypatia'yı hedef göstermiş, İncil'den yaptığı alıntılar ile halkı kışkırtmıştır. Hypatia’nın inançları zamanın baskın Hıristiyan dinine zıt olan bir Yunan düşünce okuluna aittir. Bu neo-Platonik düşünceye inanan herkes, bu iki farklı inanç arasında meydana gelen bozulma nedeniyle o dönemde sapkın olarak kabul edilmiştir.

İskenderiye'de Piskopos Cyril'in kışkırtmaları ile Hypatia'ya karşı hızla büyüyen nefret ortaya çıkmış, Vali Orestes'in bunun önüne geçme çabaları sonucunda Piskopos ve Vali arasında anlaşmazlık meydana gelmiştir.

412 yılında Cyril, Mısır Patriği olmuş ve halk arasında, Mısır'ın yıkılmasının nedeni olarak Hypatia'nın Mısır'ın Valisi Orestes ile olan dostluğunun sebep olduğunu yaymaya başlamıştır.

Hypatia'yı ölene kadar savunmuş olan İskenderiye Valisi Orestes ile Hypatia'yı "dinsizlik" ve "şeytanlık" ile suçlayan İskenderiye Piskoposu Cyril arasındaki kavga şehir çapında bir provokasyona dönüşmüştür.

Bu kışkırtmalar sonucunda, Mart 415'te Cyril, Hypatia'nın ölümünün İskenderiye'ye barışı geri getireceğine dair söylemleri ile fanatik Kıptî (Kıptîler veya Koptlar, Mısır'ın eski halkıdır. İskender'in Mısır'ı alması ve İskenderiye şehrini kurması ile beraber Helenistik bir kültür ile etkileşime geçmişlerdir. Kopt dili veya Kıpticenin yazımında Yunan harfleri kullanılır.) bir Hristiyan çetesini ikna etmiştir. Üniversiteye giderken Hypatia'yı yakalayan bu fanatikler, arabadan çıkartarak çırılçıplak soymuş, kiliseye sürüklemeye, parçalara ayırmaya ve sonra vücudunu yakmaya devam etmişlerdir.

Hypatia'nın ölümü hakkında bugün en güvenilir kaynak, bir Hristiyan olan Socrates Scholasticus'un 439'da yazmayı tamamladığı "Historia Ecclesiastica" adlı yapıtıdır. Bu yapıta göre olaylar Socrates’in anlatımı ile şöyle gelişir:

« ...Hypatia'nın sık sık Vali Orestus ile görüşmesi Hristiyanların hoşuna gitmiyordu. Hypatia'nın, Vali Orestus ile Piskopos Cyril'in uzlaşmasını engellemeye çalıştığı düşünülüyordu. Böyle düşünen bir grup bağnaz, Peter adındaki çete liderleri ile birlikte Hypatia'nın evinin önünde pusuya yattılar ve onu beklemeye başladılar. Hypatia eve geldiğinde ise onu kaçırıp Caesareum adındaki bir kiliseye götürdükten sonra tamamen soydular. Ardından onu taşlayarak öldürdüler. Daha sonra Hypatia'nın parçalanmış bedenini alıp Cinaron adındaki bir yerde yaktılar. »

Hypatia Cinayeti "Nesiller boyu Avrupalı özgür düşünürler, bilim adamları ve Katolik karşıtlar tarafından sembolik bir olay" olarak görülmüştür. Bu acımasız bir ölüm olmasına rağmen, Hypatia her zaman matematikteki ilk kadın olarak kabul edilecektir.

Günümüze kadar ulaşabilmiş 5. yüzyyıl’dan kalma kaynaklar Hypatia'yı; Platon, Aristo ve Plotinus'un felsefelerinin öğreticisi olarak tanımlamaktadır. Fakat Kıptî Nikiû Piskoposu İoannis'in yazdığı 7. yüzyyıl’dan kalan "Vakainame" adlı eserde Hypatia için şunlar söylenmiştir: "Hypatia Helenistik bir pagandı. Her zaman büyüye, usturlaba ve müzik enstrümanlarına bağlı kalmıştır. Ayrıca insanları şeytanî hileler ile kandırmıştır." Fakat bütün Hristiyanlar, Nikiû Piskoposu İoannis veya Hypatia'yı öldüren çete gibi Hypatia'ya karşı düşman değildiler. Hatta bazı Hristiyanlar Hypatia'yı, erdem ve iffetin sembolü saymıştır.

Hypatia öldürülmeye götürülürken, Louis Figuier (1866)

• 1847 Yılında Fransız şair Charles Marie René Leconte de Liste kendisi hakkında Hypatie ve Hypatie et Cyrille (1857) adlı bir eser vermiştir. Liste, Hypatia'yı eserinde "savunmasız ve güzel" olarak betimlemiş,

• 1853 yılında İngiliz yazar Charles Kingsley Hypatia'ya atfen, "Hypatia - or New Foes with an Old Face" adlı romanını yayınlamış, Kingsley ise romanında Hypatia'yı "kendini beğenmiş ve erotik bir kahraman" olarak tasvir etmiş,

• 1884 yılında keşfedilen bir asteroide Hypatia'ya atfen, "238 Hypatia" adı verilmiş,

• 2 Ocak 1893'te Londra Haymarket Tiyatrosu’nda, "Hypatia" adlı bir oyun sahnelenmiş ve

• 2009 yılında Hypatia'nın hayatını konu alan "Agora" adlı film çekilmiştir.

Konu ile ilgili PodCast yayınını buradan dinleyebilirsiniz. Dr. Ayşin Nalân YETMEN

Lojistik ve Ulaştırma Bilim Uzmanı

İlgili Yazılar


Sualtı Dünyam

2017 © Copyright by Peter Salvatore